تبلیغات
كارشناسی تكنولوژی وگروههای آموزشی شهرستان سراوان - راهكار وتعریف مناسب برای ارزشیابی مستمر

راهكار وتعریف مناسب برای ارزشیابی مستمر

تاریخ:یکشنبه 13 آذر 1390-08:26 ق.ظ

مقدمه

وقتی قصد آن داریم كه از ارزشیابی مستمر و به خصوص فعالیت های خارج از كلاس برای رسیدن به اهداف آموزش عمومی و محورها و موضوعات مورد اشاره صحبت به میان آوریم ، محتاج بحثی طولانی ، شامل سابقة تاریخی ارزشیابی و ارائة تعاریف مختلف در حوزه های گوناگون است كه در این مختصر جای نخواهد داشت . ولی در هر صورت با توجه به تجربیاتی كه در ارتباط با مسایل مختلف امتحانات دو نوبت موجود بود و نظر به اینكه در مقام معلم ، مدیر آموزشگاه ، كارشناس آموزش ابتدایی ، به شكل های مختلف با موضوع از نزدیك در ارتباط بودم و حتی زمانی مدرس كلاسهای آموزش ضمن خدمت امتحانات دو نوبته بودم ، لذا تصمیم به نگارش این مقاله گرفتم .

در این مقاله سعی كرده ام ابتدا تعاریف مشخصی از ارزشیابی داشته باشم ، سپس هدف ارزشیابی بررسی و در ادامه لزوم تغییر در آموزش و نحوة ارزشیابی مورد بحث قرار گرفته است . در ادامه ، آیین نامة امتحانات دو نوبته را بررسی و مفاهیم جدید و مرتبط با موضوع را دقیق تر بحث نموده و در پایان پس از یك نتیجة گیری كلی ، پیشنهاداتی به نظر رسیده كه ارائه شده است .

ارزشیابی چیست ؟

معمولا وقتی صحبت از ارزشیابی به میان می آید ابتدا باید روی وجوه مختلف آن بحث و در رابطه با این موضوع توافق به عمل آید كه اصولا ارزشیابی چیست و جایگاه آن در تعلیم و تربیت ما در كجا قرار دارد ؟

معمولا كلمة ارزشیابی ما را متوجه مفاهیم و كلمات دیگری نیز می كند . امتحان ، اندازه گیری و آزمون . در روشهای سنتی آموزش و پرورش ، امتحان به عملی گفته می شود كه در پایان هر یك از سه ماهه یا نیمسال تحصیلی برای اندازه گیری میزان آموخته های شاگردان و تعیین قبول شدگان و مردودین به منظور ارتقای شاگردان از كلاسی به كلاس دیگر یا از واحدی به واحد دیگر انجام می گرفت و می گیرد .

اندازه گیری در آموزش و پرورش عبارت از به دست آوردن اندازه ها و اطلاعات مربوط به ویژگی خاص به صورت كمیت است . و آزمون یكی از وسایل اندازه گیری فعالیت های آموزشی و پیشرفت تحصیلی شاگردان است و معمولا به سوالاتی اطلاق می شود كه در اختیار شاگردان قرار می گیرد تا بدان پاسخ گویند .ارزشیابی نیز فرآیندی است منظم برای تعیین و تشخیص میزان پیشرفت شاگردان در رسیدن به هدف های آموزشی است .

فارغ از تعاریف فوق و با بررسی آنچه تاكنون در مدارس ما انجام گرفته است تمام مسایل حول موضوعی به نام امتحان قرار دارد و از آنجا كه مبنای تصمیم گیری برای آیندة دانش آموز و دانشجو است ، معمولا ترس و اضطراب زیادی آنان را در بر می گیرد .

فراگیر در یك شب می خواهد جبران یك ترم یا سال تحصیلی خود را بنماید و شب امتحان برای جواب دادن به سوالاتی آماده می شود كه اكثرا در سطح دانش آماده شده است . سوالاتی كه معمولا پس از گذشت یكی دو روز از برگزاری امتحان ، چیزی در ذهن فراگیر باقی نمی گذارد . اصطلاحاتی كه در فرهنگ عمومی مردم ما وجود دارد ناشی از همین اضطراب است . مطالعة آزاد ، شب امتحان و فاصله بین امتحانات برای مطالعة بیشتر و كسب نمرة بهتر . متاسفانه این موضوع از كلاس اول ابتدایی تا آخرین سطح تحصیلی دانشگاهی وجود داشته و دارد . دانش آموز ابتدایی ترس شب امتحان دارد و دانشجوی دكترا هم به همین شكل ، حتی مهم نیست فرد در آینده چه شغلی خواهد داشت ، مهندس مكانیك امتحان كتبی خواهد داد ، همانطور كه یك دانشجوی رشتة ادبیات این كار را انجام می دهد . اگر ذهنی خوب داشته باشی وخوب هم بخوانی وبر تستها مسلط شوی ، در كنكور موفق خواهی بود . كنكوری كه دانشجو را با هر علاقه و نیاز فقط به چالش امتحان كتبی می كشد و البته در این میان اضطرابها هم در حد بالایی وجود دارد و همه فراگیران را همراهی می كند .

 

هدف ارزشیابی

معلم در برنامه ریزی تدریس و تصمیم گیری در جریان فعالیت های آموزشی ، به اطلاعات معتبری در زمینة توانایی ، آمادگی و پیشرفت تحصیلی دانش آموزان و بازده فعالیت های كلاسی نیاز دارد . ارزشیابی چنین اطلاعاتی را در سه مقوله در اختیار او قرار می دهد .اشكالات موجود در طرح درس ، از نقطه نظر هدف ها ، محتوا ، روشها ، مواد و وسایل آموزشی و عناصر دیگر و نیز تواناییها و زمینه های علمی شاگردان و آمادگی آنها برای آموزشهای بعدی و همچنین میزان پیشرفت تحصیلی شاگردان و كارآیی تدریس ، كه البته با بررسی ارزشیابی های موجود كه توسط معلمین ، دبیران و اساتید انجام شده و می شود متاسفانه به این موضوع می رسیم كه هدف ارزشیابی در همان حد میزان پیشرفت تحصیلی فراگیر باقی می ماند كه آن هم فقط از طریق آزمونهای كتبی سنجیده می شود .

برای ارزشیابی مراحل مختلفی را ذكر كرده اند :

1-    تعریف صفت یا خصیصة مورد اندازه گیری

2-    تعیین یا ساختن ابزار اندازه گیری

3-    انتخاب یا ساختن مقیاس اندازه گیری

4-    انجام عمل اندازه گیری

5-    سنجش و ارزشیابی

در اولین مرحله باید مشخص كنیم كه چه چیز را می خواهیم اندازه بگیریم ؟ صفتی مانند وزن یا رنگ را به راحتی می توان تعریف كرد ولی میزان یادگیری دروس مختلف صفاتی هستند كه باید تعریف شوند .وقتی صفت مورد اندازه گیری را مشخص كردیم ، ابزار اندازه گیری آن صفت را نیز باید تهیه كنیم كه ابزارها متعدد می شوند و از اینجا است كه اشكالات در ارزشیابی خود را نشان می دهند . چون ما برای صفت های متعددی كه قصد اندازه گیری داریم فقط به یك ابزار رسیده ایم و آن هم برگزاری آزمونها و پرسشهای كتبی است كه موضوع روایی و اعتبار این آزمونها نیز جای بحث دارد .

وقتی با این اشكالات مواجه می شویم ، بلافاصله این سوال پیش می آید كه یك برنامة ارزشیابی چه ویژگیهایی باید داشته باشد ؟ یك برنامة ارزشیابی مناسب باید در جهت بررسی و برآورد تحقق اهداف درس باشد و اهداف حوزه های مختلف یادگیری ( شناختی ، عاطفی و رفتاری ) را پوشش دهد . همچنین با محتوای آموزشی ، تجارب و فعالیت های یادگیری و روش های تدریس هماهنگی و تناسب كامل داشته باشد و مهمتر از همه اینكه بخشی از برنامه های یادگیری دانش آموزان باشد و تنها وسیله ای برای قضاوت در مورد صلاحیت های آنان برای عبور از یك دورة تحصیلی و ورود به مرحله و دورة بعد نباشد و در نهایت موجب ایجاد دلهره و نگرانی در آنها نگردد.

 

لزوم تغییر در آموزش و ارزشیابی

تغییرات به وجود آمده در كشور و جهان و اینكه به دلیل توسعة ارتباطات جمعی ، شاگردان حداقل از كتابهای درسی خود بسیار جلوتر می باشند ( گرچه جلوتر بودن آنها از معلمین و اساتید خود جای بحث و بررسی جداگانه را دارد) لزوم نوآوری در ارائة روشهای تدریس به وجود آمد . معلمین كه با روشهای تدریس سخنرانی و حداكثر یكی دو روش دیگر عادت كرده بودند ، اینك با بحث های جدید مواجه می شدند ، آموزش گروهی ، تهیه چك لیست انتظارات و ... و خلاصه اینكه دانش آموزان خود را به گونه ای تربیت كنید كه آنها در تعامل با یكدیگر دانشی را بیاموزند . عملكردهای آنها را تقویت كنید . دیگر آنها شنوندگان صرف نباشند كه هر چه شما می گویید به گوش جان خریدار باشند . به آنها یاد بدهید كه پرس و جو كنند و محققانی خوب شوند . دیگر شما به آنها یاد ندهید ، بلكه بر كار آنها نظارت كنید تا خود در تعامل با هم یاد بگیرند . منابع را به آنها معرفی كنید تا خود به بسط دانش خود بپردازند .

وقتی روشهای تدریس تغییر می یابد الزاما نوآوریهایی نیز باید در نحوة اندازه گیری و سنجش پیشرفت تحصیلی فراگیران باید به وجود آید . ولی روشهای ارزشیابی پیشرفت تحصیلی همگام با تغییر برنامه های درسی و روشهای تدریس پیش نرفته است .

از حدود چهل سال پیش روشها و ابزار جدیدی برای اندازه گیری و سنجش پیشرفت تحصیلی یادگیرندگان طرح ریزی و ابداع شد كه با یك فاصلة زمانی نسبتا طولانی این روشها و ابزار  كم كم در ایران نیز مطرح گردید :

1-     تاكید بر اندازه گیری مهارتهای تفكر و مهارتهای یادگیری فراگیران

2-     به كارگیری روش ها و ابزارهای اندازه گیری نوین

3-     تاكید بر ارزشیابی تدریجی به جای ارزشیابی نهایی

4-     توجه به ارزشیابی های گروهی

5-     توجه به ارزشیابی فردی و گروهی

6-     ارزشیابی در خارج از چهار دیواری مدرسه و كلاس درس

7-     ارزشیابی پوشه ای

8-     تاكید بر تفكر واگرا ، همگام با تفكر واگرا

در ارزشیابی سنتی تاكید بر میزان محفوظات و معلومات و توانایی پاسخ گویی به پرسشهای كلیشه ای و مانند كتاب بود . در حالی كه اكنون و با ارائة روش تجربی انتظار هست در ارزشیابی به توانایی مشاهدة دقیق ، میزان و نحوة جمع آوری اطلاعات ، فرضیه سازی ، قدرت پیش بینی و ... دانش آموزان توجه شود و انتظار است علاوه بر روشهای سنتی كه محدود به آزمونهای مداد و كاغذ بود ، مهارتهای عملكرد فراگیران از راههای دیگر مانند انجام پروژه های تحقیقاتی ، مطالعات كتابخانه ای ، تهیه گزارش از بازدیدهای علمی ، مقاله نویسی و نظایر آن مورد اندازه گیری و سنجش قرار گیرد .

از آنجا كه در گذشته بر ارزشیابی پایانی و نهایی تاكید می شد ، اینك توصیه می شود كه به ارزشیابیهای تدریجی و مرحله ای توجه شود و دریك ارزشیابی تدریجی نیز به آنچه در آن روز حاصل می شود استناد ننمایند . بلكه چند بار در طول دوره این موضوع تكرار شود تا هم از خطاهای موجود در ارزشیابی كاسته شود و هم فراگیر فرصت داشته باشد از طریق این ارزشیابی به كنترل یادگیری های خود پرداخته و مشكلات خود را بهبود بخشد .

به عنوان مثال در ارزشیابی تدریجی هدیه های آسمان كلاس دوم دبستان از معلمین خواسته شده كه بر اساس چك لیست انتظارات كه شامل هدف های تدریس هم می تواند باشد ، چند دانش آموز را به طور اتفاقی زیر نظر بگیرند تا متوجه شوند كه آیا آنها به اهداف درس رسیده اند یا خیر ؟ یا مهارت او را در انجام اعمال وضو زیر نظر بگیرید كه آیا او اعمال را در مرحلة اول فقط به ترتیب انجام می دهد یا خیر ؟ در اینجا دقیقا آنچه را كه قرار است توسط معلم ارزشیابی شود مشخص گردیده است . معلم در اولین مشاهده متوجه می شود كه دانش آموز به چند هدف نایل نشده است ، پس نمره ای كه حتی می تواند كیفی باشد برای او در نظر می گیرد ، ولی این نمره ثابت نخواهد بود . ممكن است دانش آموز با مشاهدة اعمال دیگران هنگام وضو گرفتن ، یادگیری های خود را كنترل نموده و اشكالات یادگیری خود را بهبود بخشد . پس معلم در مشاهدة سوم یا چهارم خود متوجه می شود كه دانش آموز به هدف رسیده و در اینجا نمرة قبلی داده شده نیز قابل تغییر خواهد بود .

اهداف دقیق و خوب انتخاب شده اند . ولی به نظر می رسد در جهت نیل به اهداف ، ابزارها یا مناسب انتخاب نشده اند یا به طور كلی برنامه ریزان نتوانسته اند ابزار مناسب را در اختیار اساتید قرار دهند تا اهداف ترسیم شده برای دانش آموزان توضیح داده شود و منجر به یادگیری شده و در نهایت موجبات ارتقای فرد را فراهم كند .

 




داغ کن - کلوب دات کام
نظرات() 
How does Achilles tendonitis occur?
جمعه 6 مرداد 1396 09:31 ب.ظ
We are a group of volunteers and opening a new scheme in our community.
Your site provided us with valuable information to work on. You have done a formidable job and our entire community
will be thankful to you.
foot pain cures
دوشنبه 19 تیر 1396 12:55 ب.ظ
Glad to be one of many visitors on this awing web
site :D.
manicure
شنبه 2 اردیبهشت 1396 09:47 ب.ظ
When some one searches for his necessary thing, thus he/she wishes to be available that in detail, thus that thing is maintained
over here.
manicure
شنبه 2 اردیبهشت 1396 06:29 ب.ظ
I'm not sure where you're getting your info, but great topic.
I needs to spend some time learning much more or understanding more.
Thanks for great info I was looking for this information for my mission.
BHW
شنبه 2 اردیبهشت 1396 03:05 ق.ظ
Greetings! Very helpful advice within this post! It's the little changes which will make
the greatest changes. Many thanks for sharing!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر